Waarom houden Valencianen zo van de Turia, een drooggelegde rivier?

Omdat ze hem twee keer hebben gered. Een eerste keer door hem na de ramp van 1957 buiten de stad om te leiden, een tweede keer door in de jaren 1970 te weigeren dat de geplande snelweg zijn plaats innam. De oude bedding van de Turia is vandaag een park van 9 kilometer dat Valencia van west naar oost doorkruist, en dat verhaal van een rivier die door zijn eigen stad werd gered, verklaart een groot deel van de band die de Valencianen hebben met deze waterloop die nochtans niet meer bij hen langskomt.

In het kort, wat moet je onthouden?

De Turia werd tussen 1964 en 1973 buiten Valencia omgeleid, na de dodelijke riada van 14 oktober 1957. Zijn oude bedding werd de Jardín del Turia, ongeveer 9 kilometer park waarvan de eerste delen in 1987 opengingen. De Valencianen wezen met een burgermobilisatie het snelwegplan af dat op de plaats van het park was voorzien. Het Tribunal de las Aguas, sinds 2009 door UNESCO erkend als immaterieel erfgoed, regelt al eeuwenlang de irrigatie vanuit de Turia. Tot slot blijft de beschermende rol van de nieuwe bedding tijdens de DANA van 2024 onder experts betwist, en daar spreken wij ons niet over uit.

Waarom joeg de Turia de Valencianen lang schrik aan?

Omdat hij regelmatig buiten zijn oevers trad, soms dodelijk, al sinds de Romeinse tijd. Volgens de monografie van Pilar Carmona en Joan Olmos, aangehaald door Tiempo.com, telt men tussen 1321 en 1957 zo'n 22 overstromingen van de Turia, en sporen van overstromingen gaan zelfs terug tot de Romeinse en de islamitische periode, teruggevonden bij opgravingen op de Plaza de l'Almoina. De grootste ramp blijft de riada van 14 oktober 1957: volgens Hoy Valencia viel er in één nacht meer dan 600 liter water per vierkante meter op het stroomgebied van de Turia, wat een vloedgolf veroorzaakte die minstens 81 doden eiste en hele wijken zoals el Cabanyal en Nazaret verzwolg.

Hoe vormde de Turia de Valenciaanse identiteit nog voor hij de stad bang maakte?

Door de huerta te irrigeren, de landbouwvlakte die Valencia al eeuwenlang voedt. Volgens de Cátedra del Agua van de Universitat Jaume I vormden huerta en stad lange tijd één en hetzelfde organisme, waarbij de huerta het voedsel leverde dat de boerenfamilies rechtstreeks op straat verkochten. Acht acequias mares (hoofdirrigatiekanalen), ongeveer 2.100 jaar geleden aangelegd volgens Guiarte Valencia, putten vandaag nog steeds uit de Turia om de vlakte te bevloeien. Wil je deze landbouwlong beter begrijpen, lees dan ook onze gids over de huerta van Valencia.

Het beheer van deze kanalen is sinds de islamitische periode toevertrouwd aan het Tribunal de las Aguas, dat elke donderdag voor de kathedraal van Valencia bijeenkomt om geschillen tussen boeren te beslechten, in het Valenciaans en mondeling. In 2009 door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed, wordt deze rechtbank beschouwd als een van de oudste nog werkende rechtsinstellingen van Europa.

Wat gebeurde er na de riada van 1957?

De stad besloot de rivier om te leiden. Na de ramp werden drie oplossingen bestudeerd: een omleiding via het noorden, een stuwdam bij Vilamarxant, of een nieuwe bedding ten zuiden van de stad. Het is die "Solución Sur" die werd gekozen en in 1961 door de Spaanse Cortes werd goedgekeurd, volgens de blog van de groep Aguas de Valencia. De werken, uitgevoerd van 1964 tot 1973, creëerden een nieuwe cauce van 12 kilometer lang en 175 meter breed, in staat om 5.000 m³ per seconde te slikken, ruim boven de 3.700 tot 3.800 m³ per seconde die in 1957 werden gemeten. De rivier verliet toen definitief het centrum van Valencia om drie kilometer zuidelijker in zee te stromen, bij Pinedo.

Waarom weigerden de Valencianen dat de oude bedding een snelweg werd?

Omdat ze een groene ruimte wilden, geen ringweg. Toen de rivier eenmaal was omgeleid, overwoog de staat, eigenaar van de 110 drooggelegde hectare, er een stadssnelweg door te trekken die Madrid met de kust zou verbinden, in lijn met het stedenbouwkundig plan van 1966, volgens Urban Networks. Het project botste op een burgermobilisatie rond de slogan "El llit del riu es nostre i el volem verd" (de bedding van de rivier is van ons en we willen ze groen). In 1979 besliste het stadsbestuur van Valencia definitief in het voordeel van een groene ruimte, en in 1981 tekende het met architect Ricardo Bofill een contract om de landschapsinrichting van het toekomstige park te ontwerpen, waarvan de eerste delen in 1987 opengingen.

Hoe werd de Jardín del Turia het kloppende hart van de stad?

Door zowat alles op te vangen wat de Valencianen graag buiten doen. De Jardín del Turia strekt zich vandaag uit over ongeveer 9 kilometer, van het Palau de la Música tot de Stad van Kunsten en Wetenschappen, met sportvelden, fietspaden, speeltuinen en brede schaduwrijke grasvelden. Volgens Aquí Medios de Comunicación trekt het park zo'n drie miljoen bezoeken per jaar, mede dankzij de Stad van Kunsten en Wetenschappen die in het verlengde ervan is gebouwd. Het is ook in het park dat de Nit del Foc wordt afgestoken, een van de grote vuurwerkspektakels van de Fallas, en dat meerdere comisiones falleras in maart hun monumenten opstellen. En hou je van de grote natuurgebieden van Valencia, lees dan ook onze gids over de zonsondergang boven de Albufera.

Kan de Turia Valencia vandaag nog overstromen?

In theorie niet, dankzij de nieuwe cauce, maar het onderwerp blijft betwist. Tijdens de DANA van oktober 2024 vervulde de nieuwe bedding haar beschermende rol voor het stadscentrum, volgens professor Luis Mediero, aangehaald door de blog van Bintercanarias. Onderzoekster Julia Martínez, van de Fundación Nueva Cultura del Agua, meent daarentegen dat datzelfde kanaal tijdens die episode als een muur kan hebben gewerkt die het water afboog naar gemeenten meer naar het zuiden. De twee lezingen zijn het niet eens over de omvang van dat effect, dus spreken wij ons daar niet over uit. Deze controverse heeft, bij voormalig burgemeester Joan Ribó, ook het idee doen herleven om de nieuwe cauce te "hernaturaliseren", een voorstel dat zelf betwist wordt om zijn mogelijke impact op de afvoercapaciteit bij hoogwater.

Veelgestelde vragen

Stroomt de Turia nog door het centrum van Valencia?
Nee. Sinds de werken van het Plan Sur, afgerond in 1973, is de rivier omgeleid naar een nieuwe bedding ten zuiden van de stad, die bij Pinedo in zee uitmondt. De oude bedding bleef wel in het centrum, maar werd omgevormd tot park.

Waarom werd de drooggelegde bedding een park en geen snelweg?
Omdat een burgermobilisatie uit de jaren 1970, gedragen door de slogan "el llit del riu es nostre i el volem verd", druk zette op het stadsbestuur van Valencia om af te zien van het snelwegplan dat de staat oorspronkelijk voor die gronden had voorzien.

Wat is het Tribunal de las Aguas en wat is de band met de Turia?
Het is een historische rechtbank, sinds de islamitische periode belast met het regelen van irrigatiegeschillen tussen de acht acequias die uit de Turia putten om de huerta van Valencia te bevloeien. Ze komt nog elke donderdag voor de kathedraal bijeen en werd in 2009 door UNESCO erkend.

Is de Jardín del Turia gevaarlijk bij hevige regen?
De nieuwe cauce, gescheiden van het park, werd berekend om vloedgolven op te vangen die veel groter zijn dan die van 1957, en beperkte de schade in de stad Valencia tijdens de DANA van 2024. Het park zelf, in de oude bedding, ontvangt in het dagelijkse leven geen rivierwater meer.

Bronnen: Tiempo.com (chronologie van de historische overstromingen en monografie van Pilar Carmona en Joan Olmos), Hoy Valencia en Aquí Medios de Comunicación (riada van 1957 en omvorming tot park), blog 125 Aniversario van de Grupo Aguas de Valencia en Urban Networks (Plan Sur en burgermobilisatie), Cátedra del Agua van de Universitat Jaume I en Guiarte Valencia (Tribunal de las Aguas en acequias), blog Bintercanarias (DANA 2024 en het debat over de nieuwe cauce). Geraadpleegd in juli 2026.

Bijgewerkt: juli 2026. The Daily Valencia is een AI-ondersteunde publicatie met menselijke eindredactie.