Theater in Valencia: van de sainet tot de gezelschappen van nu

Theater in Valencia begint met een volkstraditie die in de 19e eeuw ontstond met de sainet valencià, korte buurtcomedies van de hand van Eduard Escalante. Daaromheen heeft de stad grote historische theaters (het Teatro Principal, in 1832 opengesteld voor publiek, de Olympia uit 1914, het Talía uit 1928), een levendig weefsel van onafhankelijke gezelschappen (L'Horta Teatre, Bambalina, Xarxa Teatre, Albena), een toneelschrijver van internationaal formaat, Rodolf Sirera, festivals zoals Sagunt a Escena aan de voet van een Romeins theater, en één enkele openbare hogeschool, de ESAD. Hier vind je je weg.

Waar komt het Valenciaanse theater vandaan?

Uit een volkscomedie in het Valenciaans, de sainet. De meester ervan is Eduard Escalante i Mateu, geboren in de wijk Cabanyal op 20 oktober 1834 en overleden op 30 augustus 1895. Auteur van ongeveer zevenenveertig stukken, vanaf 1868 gevierd met het succes van Un grapaet, maakte hij van de sainet een volwaardig genre: korte tweetalige scènes, grappig, waarin de humor voortkomt uit personages die hogerop willen op de sociale ladder en, om chic te doen, een Castiliaans gaan spreken dat doorspekt is met valencianismen. Het is een tedere en spottende spiegel van het Valencia van zijn tijd, en zijn schaduw hangt nog altijd over het hele Valenciaanse theater. De stad eerde hem in 1985 door het Teatre Escalante naar hem te vernoemen, het kindertheater dat door de Diputació de València in het leven werd geroepen.

Wat zijn de grote theaters van Valencia?

Drie historische theaters domineren, aangevuld met recentere openbare zalen. Het Teatro Principal is de oudste: de bouw, in 1774 gestart onder leiding van de Italiaan Filippo Fontana, werd in 1854 voltooid, maar het opende al in 1832 voor publiek. Het is het eerste theater van de stad en het grootste, met 1.226 plaatsen, tegenwoordig beheerd door de Diputació de València. Het Teatro Olympia, in 1914 in het centrum gebouwd, blijft een van de bekendste zalen, met meer dan duizend plaatsen, en programmeert vooral komedies en grote tournees. Het Teatro Talía, in 1928 geopend, is eigendom van de Casa de los Obreros de San Vicente Ferrer en had altijd een volks karakter, met voorstellingen in het Castiliaans en het Valenciaans.

Naast deze drie pijlers steunt het openbare toneel op het Teatre Rialto, aan het Plein van het Stadhuis, beheerd door het Institut Valencià de Cultura (IVC) en waar ook de Filmoteca is ondergebracht, en op het Teatre El Musical, in de wijk Cabanyal, gedragen door de gemeente. Ten slotte heeft het theater in de Valenciaanse taal zijn eigen thuis, het Teatre Micalet, in de Carrer de Guillem de Castro, waarvan het gezelschap de huidige zaal in 2001 opende. De tabel hieronder wijst je de weg.

Wie beheert deze theaters, van openbaar tot privé?

Een beetje van alles, en dat is de moeite waard om te weten om de programmering te begrijpen. De openbare sector is verdeeld over drie instellingen: de Diputació de València (het Teatro Principal en het Teatre Escalante voor het jonge publiek), het Institut Valencià de Cultura, aan de kant van de Generalitat (het Teatre Rialto en het grote festival Sagunt a Escena), en de gemeente Valencia (het Teatre El Musical). De privésector houdt de meest commerciële zalen draaiende, om te beginnen de Olympia en het Talía, beheerd door de groep Olympia Metropolitana, terwijl het Teatre Micalet rond zijn eigen gezelschap functioneert. Openbaar en privé verdelen de stad zonder elkaar voor de voeten te lopen: voor het eerste de creaties en het erfgoed, voor het tweede de komedies en de tournees.

Welke theatergezelschappen moet je kennen?

Die het Valenciaanse theater al een halve eeuw levend houden, vaak in de marge van de grote zalen. De onafhankelijke beweging start in de jaren 1970 met gezelschappen als L'Horta Teatre, opgericht in 1974 en uitgegroeid tot een referentie voor theater voor het jonge publiek in het Valenciaans. In de jaren 1980 komen Bambalina (1981), gespecialiseerd in poppen- en objecttheater, en Xarxa Teatre (1983), meester van het straattheater en het grote formaat met vuur en muziek. Vervolgens belichaamt Albena Teatre (1994), opgericht door Carles Alberola en Toni Benavent, halverwege de jaren 1990 een nieuwe generatie auteurs gericht op de hedendaagse komedie. Hier zijn de bakens.

Welke Valenciaanse auteurs en vertolkers hebben het toneel getekend?

Vooral twee namen, met een eeuw ertussen. De eerste is Eduard Escalante, de vader van de sainet, over wie we hierboven spraken. De tweede is Rodolf Sirera, geboren in Valencia op 26 februari 1948, de grote figuur van het hedendaagse Valenciaanse theater: zijn stuk El verí del teatre (Het gif van het theater, 1978) maakte hem bekend in Spanje en daarna in het buitenland, en leverde hem in 2007 de Max-prijs op voor beste auteur in het Catalaans of Valenciaans. Om hem heen vernieuwde een generatie het schrijven, onder wie Carles Alberola, tegelijk auteur, acteur en regisseur. Op het scherm bracht Valencia ook in heel Spanje bekende vertolkers voort, zoals de acteur José Sancho of de actrice Inma Cuesta, geboren in Valencia en meermaals genomineerd voor de Goya. De vitaliteit van het vak wordt elk jaar gemeten op het Gala van de Valenciaanse acteurs en actrices, dat plaatsvindt in het Teatre Talía.

Waar zie je onafhankelijk en alternatief theater?

In een netwerk van kleine zalen, vaak gedurfder dan de grote podia. De meest zichtbare is de Sala Russafa, in de hippe wijk Ruzafa, maar je moet ook rekenen op het Carme Teatre, in de oude wijk El Carme, de Espai Inestable, laboratorium voor experimentele vormen, de Sala Ultramar en de culturele ruimte La Rambleta. Voor het jonge publiek blijft het Teatre Escalante van de Diputació de toegangspoort. De tabel geeft je de adressen.

Welke theaterfestivals in Valencia en omstreken?

Het spectaculairst is Sagunt a Escena, dat elke zomer theater, muziek, dans en circus in het Romeinse theater van Sagunto installeert: de 43e editie vindt plaats van 1 tot 23 augustus 2026, gedragen door de IVC. In de stad verandert Russafa Escènica de wijk Ruzafa in de herfst in een reusachtig podium, terwijl in de lente Cabanyal Íntim in de huizen van de wijk Cabanyal speelt, en het Festival 10 Sentidos de podiumkunsten rond een maatschappelijk thema verzamelt. Sagunto laat zich trouwens uitstekend op een dag bezoeken, zie onze ideeën voor uitstapjes vanuit Valencia. Denk er ook aan om deze data te kruisen met de evenementenagenda van Valencia.

Waar leer je theater in Valencia?

Voor een officiële opleiding is er maar één adres: de ESAD, de Escola Superior d'Art Dramàtic de València, de enige hogeschool voor dramatische kunst van de Valenciaanse Gemeenschap, die een officieel diploma uitreikt. Je studeert er twee richtingen: regie en dramaturgie enerzijds, vertolking anderzijds. Daaromheen leidt een constellatie van private scholen en ateliers amateur- en beroepsacteurs op, en veel onafhankelijke zalen bieden hun eigen cursussen aan. Voor kinderen doet het Teatre Escalante sinds 1985 echt initiatiewerk. En als het onderwerp van de Valenciaanse podia je bevalt, werp dan ook een blik op ons overzicht van de Valenciaanse muziekscene, op ons overzicht van de dans en op dat van de schilderkunst en street art, de andere grote culturele pijlers van de stad.

In het kort

• De sainet valencià is de wortel: een volkscomedie in het Valenciaans, in de 19e eeuw gedragen door Eduard Escalante.
• Drie grote historische theaters: het Principal (in 1832 opengesteld voor publiek), de Olympia (1914) en het Talía (1928).
• Een verdeling tussen openbaar en privé: Diputació, IVC en gemeente aan de ene kant, Olympia Metropolitana en het Micalet aan de andere.
• Toonaangevende gezelschappen: L'Horta Teatre, Bambalina, Xarxa Teatre en Albena.
• Een referentietoneelschrijver: Rodolf Sirera, Max-prijs 2007 voor El verí del teatre.
• Een emblematisch festival: Sagunt a Escena, in het Romeinse theater van Sagunto, elke zomer.
• Een hogeschool: de ESAD, de enige van de regio.

Veelgestelde vragen

Wat is de sainet valencià?
Het is een korte volkscomedie in de Valenciaanse taal, erg in trek in de 19e eeuw. De meester ervan is Eduard Escalante (1834-1895), die een veertigtal stukken schreef waarin de lach ontstaat uit sociale gebreken en de mengeling van Valenciaans en Castiliaans.

Wat is het grootste theater van Valencia?
Het Teatro Principal, met 1.226 plaatsen. In 1832 opengesteld voor publiek, is het het eerste theater dat in de stad werd gebouwd, tegenwoordig beheerd door de Diputació de València.

Kun je theater in het Nederlands zien in Valencia?
De programmering is vooral in het Castiliaans en het Valenciaans. Soms vind je voorstellingen in andere talen op festivals of bij speciale sessies, maar er is geen vast podium in het Nederlands. Controleer per geval de programmering van de zalen.

Waar studeer je theater in Valencia?
Aan de ESAD, de Escola Superior d'Art Dramàtic de València, de enige officiële hogeschool van de regio, met twee specialisaties: vertolking, en regie en dramaturgie. Talrijke private scholen en zalen vullen het aanbod voor amateurs aan.

Welk theaterfestival zie je in de buurt van Valencia?
Sagunt a Escena, elke zomer in het Romeinse theater van Sagunto, is het opvallendst: de 43e editie vindt plaats van 1 tot 23 augustus 2026. In de stad zijn Russafa Escènica in de herfst en Cabanyal Íntim in de lente ook een omweg waard.

Bronnen: Wikipedia en Sainet.es (Eduard Escalante en de sainet valencià); Diputació de València (Teatro Principal, Teatre Escalante); Institut Valencià de Cultura (Teatre Rialto, festival Sagunt a Escena); Wikipedia en officiële sites (Teatro Olympia, Teatro Talía, Teatre Micalet, Teatre El Musical); documentatie over het onafhankelijke Valenciaanse theater (L'Horta Teatre, Bambalina, Xarxa Teatre, Albena); Wikipedia en Academia de las Artes Escénicas (Rodolf Sirera, El verí del teatre); ESAD València (opleiding); visitvalencia.com en IVC (zalen en festivals, data 2026). Geraadpleegd in juli 2026.

Bijgewerkt: juli 2026. The Daily Valencia is een AI-ondersteunde publicatie met menselijke eindredactie.