Wat is een mascletà, en waarom bepaalt ze het ritme van de Fallas?

De mascletà is een geluidsspektakel: een reeks ritmische knallen, bedoeld om te horen en in je borstkas te voelen, niet om te zien. Tijdens de Fallas klinkt ze elke dag van 1 tot en met 19 maart, stipt om 14.00 uur, op de Plaza del Ayuntamiento in Valencia (bronnen: Valencia Bonita, Plan Valencia). Land je in die periode in de stad en hoor je midden op de dag een oorverdovend gerommel, geen paniek: dit is het.

Wat is dat oorverdovende lawaai om 14.00 uur in het centrum van Valencia?

Dat is de mascletà, en dat is precies de bedoeling. Anders dan klassiek vuurwerk, dat 's avonds te zien is, wordt de mascletà overdag gevoeld. Het is geen lichtshow maar een ritmische compositie van knallen: een soort buskruitconcert waarbij het draait om geluid, tempo en de drukgolf die je fysiek in je lijf voelt (bronnen: Valencia Bonita, Plan Valencia). De specialisten die het afsteken, de pirotécnicos, bouwen een echte dramaturgie op: een geleidelijke opbouw, versnellingen, en dan een finale die de terratrèmol heet (letterlijk "de aardbeving"), waarin de knallen elkaar zonder adempauze opvolgen.

Is de mascletà hetzelfde als vuurwerk?

Nee, en dat is de meest voorkomende verwarring bij bezoekers. Het echte, visuele vuurwerk van Valencia heet castillos en wordt 's nachts afgestoken. De mascletà vindt juist overdag plaats: er is bijna niets te zien, alles zit in het oor en in de trilling. Om de verschillende buskruitmomenten van de Fallas uit elkaar te houden:

Om een idee te geven van de schaal: meer dan 100 comisiones falleras, verdeeld over 26 wijken, nemen samen deel aan meer dan 300 voorstellingen tijdens het feest (despertaes, mascletaes, castillos, correfocs) (bronnen: VisitValencia, officieel vuurwerkprogramma; Valencia Bonita).

Waar komt de mascletà vandaan, en sinds wanneer bestaat ze?

De moderne vorm die je vandaag kent is relatief jong: ze ontstaat in de jaren veertig. Op 11 maart 1945, om 13.00 uur, steekt Antonio Caballer, afkomstig uit Moncada, af wat beschouwd wordt als de eerste mascletà op de Plaza del Ayuntamiento tijdens de Fallas (bronnen: Valencia Bonita, Hermanos Caballer).

De wortels gaan echter veel verder terug, tot de 18e eeuw en de Valenciaanse traca (kettingen rotjes die na elkaar ontploffen). Een verhaal dat vaak wordt doorverteld koppelt de opkomst ervan aan de ontwapening die de Bourbons Valencia oplegden: vanaf 1714 wordt de oude wapenfabriek van het Koninkrijk Valencia ontmanteld en verkoopt die haar bombardas en ander oorlogstuig aan smeden uit de omgeving (bronnen: Valencia Bonita; ElDiario.es, "Del castigo de un rey al símbolo de la fiesta valenciana"). Beschouw dit als een mooi ontstaansverhaal dat van generatie op generatie is doorgegeven, eerder dan als een in steen gehouwen historisch feit.

Waarom heet het eigenlijk "mascletà"?

Het woord zou afstammen van mascle, de in salvo's afgestoken lading die het karakteristieke droge geluid produceert (bron: Valencia Bonita). Dit is de verklaring die het vaakst wordt gegeven, maar presenteer haar liever als een algemeen aanvaarde uitleg dan als een definitieve waarheid.

Waarom houden valencianen zo van lawaai en buskruit?

Omdat buskruit in Valencia net zo zeer bij de identiteit van het feest hoort als de kartonnen falla-beelden of de traditionele klederdracht. Het lawaai is geen bijverschijnsel, het is de kern van de collectieve emotie: je komt je borstkas laten doorschudden tussen buren, kinderen, grootouders en toeristen die samen op hetzelfde plein staan. De mascletà is een gedeeld ritueel, een moment waarop de hele stad haar adem inhoudt vlak voor de finale.

Moet je op tijd komen om de mascletà te horen?

Ja, zeker weten. De mascletà begint stipt om 14.00 uur, maar de Plaza del Ayuntamiento loopt ruim daarvoor al vol. Een paar praktische tips:

• Kom ruim op tijd: reken erop dat je lang voor 14.00 uur ter plaatse moet zijn voor een goede plek, zeker in het weekend en tegen het einde van de periode.
• Kies een plek iets verder van het plein: hoe dichter je bij het afsteekpunt staat, hoe heftiger de drukgolf. Ideaal voor wie van sensatie houdt, minder voor gevoelige oren.
• Bescherm de oren van kinderen: het volume is echt hoog.
• Kijk omhoog, en dan weer omlaag: het echte spektakel zit in het geluid, verwacht geen kleuren.

En dan?

Dit artikel opent een reeks van drie over het vuurwerk en de pyrotechniek van de Fallas. Voor wie verder wil lezen:

• Hoeveel weegt de vuurwerkindustrie van de Fallas economisch? (het economische deel)
• Zijn de rotjes van de Fallas gevaarlijk, en hoe beperk je de risico's? (het veiligheidsdeel)

Veelgestelde vragen over de mascletà

Hoe laat is de mascletà in Valencia?

Elke dag stipt om 14.00 uur, van 1 tot en met 19 maart, op de Plaza del Ayuntamiento (bronnen: Valencia Bonita, Plan Valencia).

Vindt de mascletà het hele jaar door plaats?

Tijdens de Fallas is ze dagelijks, van 1 tot en met 19 maart. Op andere feestelijke momenten in het jaar kunnen er ook mascletaes worden afgestoken, maar het iconische afspraakje blijft dat van maart op het grote plein (controleer de bron voor data buiten de Fallas).

Waar sta je het best om de mascletà goed te voelen?

Op de Plaza del Ayuntamiento en de aangrenzende straten. Hoe dichter je bij het afsteekpunt staat, hoe heftiger de trilling; iets verder weg blijft het geluid indrukwekkend en lijden je oren minder.

Is de mascletà gevaarlijk voor toeschouwers?

Het afsteekgebied is afgezet en het publiek wordt op afstand gehouden. Het grootste aandachtspunt voor toeschouwers is het zeer hoge geluidsniveau. De risico's en de juiste voorzorgsmaatregelen lees je in ons artikel over de gevaren en veiligheid van de rotjes.

Wat is het verschil tussen een mascletà en een castillo?

De mascletà is een overdags geluidsspektakel (14.00 uur), zonder visueel effect. De castillo is nachtelijk, visueel vuurwerk; de grootste is de Nit del Foc, in de nacht van 18 op 19 maart (bronnen: VisitValencia, Valencia Bonita).

Sinds wanneer bestaat de moderne mascletà?

De huidige vorm ontstaat in de jaren veertig: de eerste mascletà op de Plaza del Ayuntamiento tijdens de Fallas wordt toegeschreven aan Antonio Caballer, op 11 maart 1945 om 13.00 uur (bronnen: Valencia Bonita, Hermanos Caballer). De wortels gaan echter terug tot de 18e eeuw en de Valenciaanse traca.